fbpx

Co powinniśmy wiedzieć o szczepieniach przeciw COVID-19?

Miliony ludzi zaraziło się wirusem i przyczynił się on do prawie 2 milionów zgonów. Naukowcy wytrwale pracowali nad znalezieniem skutecznych szczepionek, które do użytku weszły w grudniu 2020 r. Niektórzy mówią, że to zdecydowanie za wcześnie, inni, że dzięki temu zakończymy pandemię. Jak jest naprawdę? Co powinniśmy wiedzieć o szczepieniach?

Szczepionki dostępne na rynku

W chwili pisania tego tekstu trzy szczepionki są dopuszczone do stosowania w Polsce:

  • szczepionka Pfizer-BioNTech COVID-19
  • szczepionka Moderna COVID-19
  • szczepionka Oxford AstraZeneca

Szczepionka Pfizer-BioNTech, opracowana w Niemczech, została zatwierdzona 21 grudnia 2020 r. W badaniu III fazy z udziałem ponad 43 000 osób około połowa otrzymała placebo, a druga połowa otrzymała dwie dawki szczepionki w odstępie 21 dni. Wyniki pokazały, że szczepionka była skuteczna w 95% w ochronie przed COVID-19.

Szczepionka Moderna, opracowana w Cambridge w stanie Massachusetts, została zatwierdzona również 21 grudnia. W badaniu fazy III 30 000 ochotników otrzymało placebo lub dwie dawki szczepionki w odstępie 28 dni. Wyniki wskazywały, że szczepionka była skuteczna w 94%.

Szczepionka AstraZeneca, opracowana w Oksfordzie w Wielkiej Brytanii, została zatwierdzona 29 stycznia 2021 r. W badaniu fazy III ochotnicy otrzymali placebo lub dwie dawki szczepionki w odstępie 3-12 tygodni. Wyniki wskazywały, że szczepionka była skuteczna w 60%.

Typy szczepionek przeciwko COVID-19

Rodzaje szczepionki COVID-19

Naukowcy zastosowali różne podejścia do opracowania szczepionek chroniących przed COVID-19. W rezultacie opracowali różne rodzaje szczepionek, w tym:

  • szczepionki zawierające całe wirusy
  • szczepionki z podjednostkami rekombinowanych białek
  • szczepionki wektorowe niekompetentne pod względem replikacji
  • szczepionki na bazie kwasu nukleinowego

Szczepionka zawierająca cały wirus

Znana również jako szczepionka „inaktywowana” lub „osłabiona”, zawiera martwe lub inaktywowane formy wirusa. Te szczepionki nie mogą wywołać infekcji, ponieważ nie zawierają żywego wirusa. Szczepionki COVID-19 tego typu są produkowane przez Sinovac, Bharat Biotec i Wuhan Institute of Biological Products. Żadna na razie nie jest dopuszczona do użytku na terenie UE.

Szczepionka podjednostkowa rekombinowanego białka

Ten rodzaj szczepionki wywołuje silną odpowiedź immunologiczną na kluczową część wirusa. Nie może powodować infekcji, ponieważ nie zawiera żywego patogenu, takiego jak wirus. Naukowcy badają, czy mogą stworzyć szczepionkę zawierającą rekombinowane białko podjednostkowe, ukierunkowaną na białko zwane białkiem kolca, które nowy koronawirus wykorzystuje do przyczepiania się i infekowania komórek. Novavax jest jedyną firmą, która stosuje to podejście, wykorzystując technologię nanocząstek. Nadal są one tylko w fazie testów.

Szczepionka wektorowa niekompetentna pod względem replikacji

Ten typ działa jako platforma do przenoszenia genów, które organizm może replikować w celu zapewnienia odporności. Szczepionka AstraZeneca, która uzyskała aprobatę w Polsce, jest niekompetentną pod względem replikacji szczepionką wektorową. Wykorzystuje nieszkodliwy, osłabiony adenowirus, który powoduje przeziębienie u szympansów, wywołując odpowiedź immunologiczną. Następnie naukowcy zmienili wirusa, aby był odpowiedni do stosowania u ludzi. W innych szczepionkach ten typ wirusa bezpiecznie wywołuje silną odpowiedź immunologiczną. W lipcu 2020 roku zatwierdzono szczepionkę Ebola tego typu, która może stanowić podstawę do dalszych szczepień przeciwko COVID-19.

Szczepionka na bazie kwasu nukleinowego (szczepionka mRNA)

Ten typ jest również nazywany szczepionką opartą na mRNA. Szczepienie polega na wstrzyknięciu materiału genetycznego zwanego mRNA do żywych komórek gospodarza. Każda z tych szczepionek jest przeznaczona do zwalczania określonego patogenu. W szczepionce COVID-19 mRNA zawiera instrukcje dotyczące wytwarzania białka szczytowego koronawirusa. Szczepionka przekazuje te informacje układowi odpornościowemu, w wyniku czego organizm wytwarza przeciwciała do zwalczania wirusa. Pfizer, BioNTech i Moderna opracowały ten typ szczepionki. Szczepionki Pfizer-BioNTech i Moderna są już dostępne w Polsce.

Jak działa szczepionka przeciw COVID-19?

Szczepionki przeciw COVID-19 w swoim głównym założeniu zapobiegają ciężkim przypadkom choroby oraz rozprzestrzenianiu się pandemii. Dokładnie szczepienie przeciwko COVID-19 ma za zadanie:

  • zapobieganie zarażeniu się COVID-19 lub ciężkiemu przebiegowi choroby lub śmierci z powodu COVID-19,
  • zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa COVID-19 na inne osoby,
  • zwiększenie odporności zbiorowej przeciwko COVID-19,
  • zapobieganie rozprzestrzeniania się i replikacji wirusa COVID-19, co zapobiega mutowaniu.

Czy szczepionki COVID-19 chronią przed różnymi mutacjami COVID-19?

Wczesne badania sugerują, że szczepionki Pfizer-BioNTech i Moderna COVID-19 mogą zapewnić ochronę przed wariantami COVID-19 zidentyfikowanymi w Wielkiej Brytanii i Afryce Południowej. Producenci szczepionek również zastanawiają się nad stworzeniem zastrzyków przypominających, aby poprawić ochronę przed wariantami.

Czy szczepionka COVID-19 może spowodować zachorowanie na COVID?

Nie. Szczepionki COVID-19 obecnie dopuszczone w Polsce nie wykorzystują żywego wirusa powodującego COVID-19. Pamiętaj, że po szczepieniu przeciwko COVID-19 organizm zbuduje odporność dopiero po kilku tygodniach. W rezultacie możliwe jest, że możesz zostać zarażony wirusem wywołującym COVID-19 tuż przed lub po szczepieniu.

Jakie są możliwe skutki uboczne szczepionki COVID-19?

Szczepionka COVID-19 może powodować łagodne skutki uboczne po pierwszej lub drugiej dawce, w tym:

  • ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu podania
  • gorączka
  • zmęczenie
  • ból głowy
  • ból w mięśniach
  • dreszcze
  • bóle stawów
  • nudności i wymioty
  • gorsze samopoczucie
  • opuchnięte węzły chłonne

Po podaniu szczepionki przeciw COVID-19, każda osoba jest monitorowana przez 15 minut, by sprawdzić czy nie dojdzie do silnej reakcji alergicznej. Większość działań niepożądanych występuje w ciągu pierwszych trzech dni po szczepieniu i zwykle trwa tylko jeden do dwóch dni. Szczepionka COVID-19 może powodować skutki uboczne podobne do objawów przedmiotowych i podmiotowych COVID-19. Jeśli jednak byłeś narażony na COVID-19 i objawy wystąpiły ponad trzy dni po zaszczepieniu lub objawy trwają dłużej niż dwa dni, izoluj się i poddaj się testom.

Czy można przyjmować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe przed lub po podaniu szczepionki COVID-19?

Nie zaleca się przyjmowania leków przeciwbólowych przed szczepieniem przeciwko COVID-19, aby zapobiec możliwemu dyskomfortowi. Nie jest jasne, jak te leki mogą wpływać na skuteczność szczepionek. Jednak przyjmowanie tego rodzaju leków po otrzymaniu szczepionki na COVID-19 jest w porządku, o ile nie masz innego powodu medycznego, który uniemożliwiałby jego przyjęcie.

Jakie są długoterminowe skutki uboczne szczepionek COVID-19?

Ponieważ badania kliniczne szczepionek Pfizer-BioNTech i Moderna COVID-19 rozpoczęły się dopiero latem 2020 roku, nie jest jeszcze jasne, czy te szczepionki będą miały długoterminowe skutki uboczne. Jednak szczepionki rzadko powodują długotrwałe skutki uboczne.

Czy mogę otrzymać szczepionkę COVID-19, jeśli mam historię reakcji alergicznych?

Jeśli masz historię ciężkich reakcji alergicznych niezwiązanych ze szczepionkami lub lekami podawanymi drogą domięśniową, nadal możesz otrzymać szczepionkę przeciwko COVID-19. Powinieneś być monitorowany przez 30 minut po otrzymaniu szczepionki. Jeśli jednak miałeś natychmiastową reakcję alergiczną na inne szczepionki lub leki podawane domięśniowo, zapytaj lekarza, czy powinieneś otrzymać szczepionkę COVID-19. Jeśli kiedykolwiek miałeś natychmiastową lub ciężką reakcję alergiczną na jakikolwiek składnik szczepionki COVID-19 zaleca się, aby nie otrzymywać tej konkretnej szczepionki. Ponadto osoby uczulone na polisorbat nie powinny otrzymywać szczepionki mRNA COVID-19. Jeśli po otrzymaniu pierwszej dawki szczepionki COVID-19 masz natychmiastową lub ciężką reakcję alergiczną, nie przyjmuj drugiej dawki.

Czy mogę otrzymać szczepionkę COVID-19, jeśli mam chorobę współtowarzyszącą?

Tak, jeśli masz chorobę współtowarzyszącą, możesz otrzymać szczepionkę COVID-19 – o ile nie wystąpiła u ciebie reakcja alergiczna na szczepionkę COVID-19 lub którykolwiek z jej składników. Istnieją jednak ograniczone informacje na temat bezpieczeństwa szczepionek COVID-19 u osób z osłabionym układem odpornościowym lub chorobami autoimmunologicznymi.

Czy kobiety w ciąży lub karmiące piersią mogą otrzymać szczepionkę COVID-19?

Nie ma badań dotyczących bezpieczeństwa szczepionek COVID-19 u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Jeśli jednak jesteś w ciąży lub karmisz piersią i należysz do grupy, w której zaleca się szczepienie przeciwko COVID-19, możesz zdecydować się na szczepienie. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o ryzyku i korzyściach.

Czy jest ktoś, kto nie powinien otrzymać szczepionki COVID-19?

Nie ma jeszcze szczepionki na COVID-19 dla dzieci poniżej 16 roku życia. Kilka firm rozpoczęło zapisywanie dzieci w wieku 12 lat do badań klinicznych szczepionki COVID-19. Wkrótce rozpoczną się badania z udziałem młodszych dzieci.

Czy powinienem otrzymać szczepionkę COVID-19, nawet jeśli przebyłem już COVID-19?

Przebycie COVID-19 może zapewnić naturalną ochronę lub odporność przed ponowną infekcją wirusem wywołującym COVID-19. Ale nie jest jasne, jak długo trwa ta ochrona. Ponieważ możliwa jest ponowna infekcja, a COVID-19 może powodować poważne komplikacje medyczne, zaleca się, aby osoby, które już miały COVID-19, otrzymały szczepionkę na COVID-19. Jeśli miałeś COVID-19, możesz opóźnić szczepienie do 90 dni po postawieniu diagnozy. Ponowna infekcja wirusem wywołującym COVID-19 jest rzadkością w ciągu 90 dni od pierwszego zarażenia.

Czy mogę przestać podejmować środki ostrożności po otrzymaniu szczepionki na COVID-19?

Eksperci chcą dowiedzieć się więcej o ochronie, jaką zapewnia szczepionka COVID-19 oraz o tym, jak długo utrzymuje się odporność, zanim zmienią zalecenia dotyczące bezpieczeństwa. Czynniki takie jak liczba zaszczepionych osób i sposób rozprzestrzeniania się wirusa w społecznościach również wpłyną na te zalecenia. W międzyczasie CDC zaleca przestrzeganie następujących środków ostrożności, aby uniknąć zakażenia wirusem COVID-19:

  • Unikaj bliskiego kontaktu. Oznacza to unikanie bliskiego kontaktu (w promieniu około 2 metrów) z każdym, kto jest chory lub ma objawy. Zachowaj też dystans między sobą a innymi. Jest to szczególnie ważne, jeśli masz większe ryzyko poważnego przebiegu choroby.
  • Noś maseczkę w miejscach publicznych. Maseczka na twarz zapewnia dodatkową ochronę w miejscach takich jak sklep spożywczy, gdzie trudno jest uniknąć bliskiego kontaktu z innymi. Można używać masek chirurgicznych lub specjalistycznych, jeśli są dostępne. Maseczki N95 powinny być zarezerwowane dla pracowników służby zdrowia.
  • Praktykuj dobrą higienę. Często myj ręce mydłem i wodą przez co najmniej 30 sekund lub używaj środka do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, który zawiera co najmniej 60% alkoholu. Podczas kaszlu lub kichania zakrywaj usta i nos łokciem lub chusteczką. Wyrzuć zużytą chusteczkę. Unikaj dotykania oczu, nosa i ust. Unikaj dzielenia się naczyniami, szklankami, pościelą i innymi przedmiotami gospodarstwa domowego, jeśli jesteś chory. Codziennie czyść i dezynfekuj powierzchnie silnie dotykane.
  • Zostań w domu, jeśli jesteś chory. Nie wychodź z pracy, szkoły i miejsc publicznych, chyba że masz zamiar skorzystać z opieki medycznej. Unikaj transportu publicznego, taksówek i wspólnych przejazdów.
  • Jeśli masz problemy ze stanem zdrowia i może wiązać się to z wyższym ryzykiem poważnej choroby, skonsultuj się z lekarzem w sprawie innych sposobów ochrony.

Czy szczepionki przeciwko COVID-19 są wegańskie?

Niektóre szczepionki, takie jak szczepionka na półpasiec i szczepionka przeciwko grypie donosowej dla dzieci, mogą zawierać żelatynę wieprzową. Szczepionki Covid firm Pfizer, Moderna i AstraZeneca nie zawierają tego ani żadnych innych produktów pochodzenia zwierzęcego.

Gdzie szukać informacji na temat szczepionek?

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o szczepieniach na COVID-19 zajrzyj tutaj:

https://www.gov.pl/web/szczepimysie

Nasza misja

V mag to wartościowe treści o diecie roślinnej, zero waste i szeroko pojętym świadomym życiu. Rozmawiamy z inspirującymi osobami i dzielimy swoimi przemyśleniami. Chcemy przekonać Cię, że da się znaleźć złoty środek między codzienną gonitwą a życiem zgodnym z naturą. Poszukajmy go razem!