O dotyku

Kiedy dziecko po narodzinach poznaje otaczający je świat, kiedy słuch i węch nie są jeszcze dobrze rozwinięte, kiedy wzrok ma zasięg jedynie ok. 15 cm, to właśnie dotyk jest najważniejszym zmysłem i dostarcza niezbędnych informacji. Tak naprawdę dotyk jest istotny na każdym etapie życia, jednak jego ilość i jakość w dzieciństwie ma wpływ na rozwój człowieka i na jego dorosłość.

Zgłębiając tajemnicę zmysłu dotyku, przeprowadzono szereg badań, które wykazały, że organizmy mniej dotykane lub niedotykane wcale wydzielały mniej hormonu wzrostu i rozwijały się wolniej. Podobnie u matek, które cierpiały na depresję poporodową i nie dotykały swoich pociech, dzieci rozwijały się wolniej i miały słabszą odporność. Dotyk poprawia nastrój, obniża lęk, wówczas wydziela się oksytocyna, co wzmacnia więzi i obniża poziom kortyzolu, zwanego hormonem stresu. Wzmacnia się odporność. Dzieci dotykane, tulone, głaskane uspokajają się. Ich serce zaczyna bić rytmicznie, dorosłym obniża się ciśnienie krwi i reguluje poziom stresu – tak wynika z badań dr Merle Fairhurst z Instytutu Maksa Plancka w Lipsku. Natomiast prof. Francis McGlone z Liverpool John Moores University w Wielkiej Brytanii dowiódł, iż dotyk uaktywnia układ limbiczny, który jest odpowiedzialny za interpretację informacji odbieranych przez zmysł czucia, odpowiada za emocje – następuje nauka, że delikatny dotyk jest przyjemny, mocny zaś to przykre doznanie. Zatem dotyk już od najwcześniejszych chwil życia ma niezwykle znaczenie zarówno dla rozwoju fizycznego, jak i emocjonalnego. Chodzi o doświadczanie otaczającego świata, ale też własnego ciała. Bodźce czuciowe ciało ludzkie zaczyna odbierać już w dwunastym tygodniu życia płodowego. Na postawie badań i obserwacji nad sierotami wojennymi naukowcy zakładają, że czuły dotyk lub jego brak w życiu dziecka ma ścisły związek z poczuciem bezpieczeństwa, a co za tym idzie, z potrzebą poznawania świata. Świadomość własnego ciała natomiast ma ścisły związek z postrzeganiem siebie, kiedy jest zaburzona, mogą pojawić się m.in. anoreksja lub bulimia – oprócz całej złożoności tych chorób, są one wynikiem nieprawidłowego obrazu siebie samego.

Na kanwie badań, które dowodzą ogromnego znaczenia dotyku już od pierwszych chwil życia człowieka, powstała wspaniała metoda oparta na dotyku, a mianowicie kangurowanie (Kangaroo Mother Care). To metoda wczesnej opieki nad noworodkiem, polegająca na bezpośrednim kontakcie skóry noworodka ze skórą matki, tzw. skin to skin contact. Z metody tej wynika wiele niezaprzeczalnych korzyści, m.in.:

  • Poprawa parametrów fizjologicznych – częstotliwość oddechów, utlenienie krwi, uregulowanie temperatury ciała. Nagie ciało matki ogrzewa dziecko i stanowi naturalny inkubator, tym samym zmniejszając ryzyko wychłodzenia organizmu. Pozwala również ustabilizować podstawowe oznaki życiowe.
  • Zwiększenie odporności ze względu na bezpośredni kontakt z florą bakteryjną mamy – w ten sposób konstruuje się flora bateryjna noworodka już w pierwszych godzinach po porodzie. Flora bakteryjna jest konieczna do rozkładania toksyn i wytwarzania witamin, stanowi tym samym naturalną barierę przed bakteriami z zewnątrz.
  • Zmniejszenie szoku noworodka po zmianie otoczenia, dzięki czemu dziecko szybciej adaptuje się do nowych warunków. Ciepło i dotyk mamy, jej znajomy zapach, głos i bicie serca dają mu poczucie bezpieczeństwa, pozwalają oswoić się z nową rzeczywistością i minimalizują stres związany z porodem.
  • Stanowi świetny start do naturalnego karmienia piersią. Nagi noworodek na skórze mamy powoduje naturalny wyrzut hormonów – prolaktyny i oksytocyny – odpowiedzialnych za produkcję mleka. Nie należy ingerować w naturalny, instynktowny odruch ssania. Badania wykazały, że wczesny kontakt zwiększa szanse na długie karmienie piersią.
  • Mniej płaczu – z badań wynika, że dzieci, które miały wczesny kontakt z mamą, płaczą mniej i rzadziej.
  • Obniżenie bólu u dzieci poddawanych bolesnym i inwazyjnym procedurom.
  • Pozytywny wpływ na rozwój psychoruchowy. Badania wykazały, że dzieci, które miały kontakt skóra do skóry, są bardziej stabilne emocjonalnie i lepiej komunikują się z rodzicami, a potem z pozostałym otoczeniem.
  • Wzmocnienie więzi – tworzenie więzi ma swoje podstawy fizjologiczne. Po porodzie matka i dziecko znajdują się pod wpływem unikalnej mieszanki hormonów – oksytocyny (tzw. hormon miłości), prolaktyny, endorfin i adrenaliny, które sprawiają, że tworzy się między nimi więź. Kontakt skóra do skóry umożliwia zaspokojenie potrzeby bliskości zarówno mamy, jak i dziecka, a także wzmacnia więź emocjonalną.

W przypadku cesarskiego cięcia praktykuje się kangurowanie noworodka z tatą.

O tym, jak dobry dotyk wzmacnia i buduje więzi w kontakcie między ludźmi, w rodzinie, można by jeszcze wiele pisać. Metoda kangurowania to wstęp do tego, co można kontynuować poprzez masaż maluszka i pielęgnowanie pozytywnej bliskości.

Dotyk jest reakcją wnętrza na to, co dzieje się na zewnątrz. Kiedy czegoś dotykamy, uświadamiamy sobie, że to coś istnieje. Dzięki dotykowi jesteśmy w stanie określić nie tylko, że coś jest, ale też jakie jest, jaką ma fakturę, konsystencję. Jak każdy ze zmysłów, również dotyk nie działa w odosobnieniu i do pełnego poznania potrzebuje innych zmysłów, a także niepowtarzalnej relacji z umysłem, co oprócz poznania, pozwoli nadać znaczenie. Żaden dotyk nie pozostaje bez wpływu na rozwój człowieka.


Tekst pochodzi z 26 numeru V mag #przyjemność:


O autorce:

Agata Hołubicka – jedna z redaktorek magazynu V mag. Mama wspaniałych maluchów starająca się wprowadzić rodzinę w świat weganizmu i zero waste.

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


Zapisz się na nasz newsletter!