fbpx

Ohad Naharin i język ruchowy Gaga

Chyba już wszyscy doskonale wiemy, jak ważny dla naszego zdrowia jest codzienny ruch. Do wyboru mamy ogromną liczbę aktywności fizycznych, zaczynając od zwykłego spaceru, przez jogę, taniec, fitness, a kończąc na zajęciach siłowych i sportach wyczynowych. Dzisiaj chciałabym przybliżyć wam zupełnie inny rodzaj aktywności fizycznej, który jest dedykowany zarówno profesjonalnym tancerzom, jak i amatorom. Czy słyszeliście kiedyś o języku ruchowym Gaga? Posługują się nim tancerze Batsheva Dance Company – jednego z najlepszych zespołów tańca współczesnego na świecie. Twórcą Gaga jest wybitny choreograf i tancerz Ohad Naharin. 

Ohad Naharin

Ohad Naharin, fot. Ilya Melkinov

Naharin urodził się w 1952 roku w żydowskiej rodzinie w izraelskim kibucu Mizra. Matka, podobnie jak syn, była choreografką i tancerką, natomiast ojciec zajmował się aktorstwem i psychologią. Mały Naharin całe dnie spędzał na świeżym powietrzu, pośród innych dzieci i zwierząt. Wspólne kąpiele, jedzenie, spanie i zabawa pobudziły w nim silną potrzebę przebywania i pracy w grupie, działającej jak jeden organizm. Dorastanie w kibucu oraz artystyczny dom przepełniony muzyką i tańcem z pewnością miały ogromny wpływ na późniejszą drogę artystyczną Naharina. 

Pomimo że Ohad interesował się ruchem i tańcem od najmłodszych lat, do szkoły tanecznej poszedł bardzo późno, dopiero po odbyciu obowiązkowej służby wojskowej. Jak sam mówił w filmie biograficznym Mr. Gaga:

„Chyba nigdy nie myślałem o zostaniu tancerzem bądź choreografem. Nikt mi tego nie nakazał. Jednocześnie zawsze byłem tancerzem. Byłem tancerzem w rodzinie, w klasie, w szkole, ale to nigdy nie była przyszłość, zawsze teraźniejszość. Fizyczna przyjemność płynąca z aktywności fizycznej była nieodłączną częścią mojego postrzegania siebie jako żywej istoty. Taniec był w moim życiu, odkąd tylko pamiętam. Nie jako zawód, ale jako coś, co kocham, coś, co mnie podnieca, coś, na co uwielbiam patrzeć i co kocham robić”.

Naharin był tak zdolny (i szalony!), że uczył się jednocześnie w dwóch szkołach tańca w Nowym Jorku: Juilliard School oraz School of American Ballet. Doświadczenie taneczne zdobywał również pod okiem wybitnych postaci tańca współczesnego, takich jak Marta Graham czy Maurice Béjart. 

Batsheva Dance Company, spektakl Last work (Ostatnie dzieło) Ohada Naharina, fot. Gadi Dagon, 

Jak powstał Gaga

Kluczowym wydarzeniem dla powstania języka ruchowego Gaga był uraz kręgosłupa Ohada Naharina. Choreograf, jak sam stwierdza w filmie Mr. Gaga, przez wiele lat nie wiedział, jak prawidłowo używać swojego ciała. Stan jego kręgosłupa stopniowo się pogarszał. Podczas jednego z przedstawień pod Naharinem ugięła się noga. Po występie nie miał w niej czucia. Lekarz stwierdził, że Naharin ma nieodwracalnie uszkodzone nerwy i że nie będzie mógł więcej tańczyć. Choreograf tak wspominał ten czas w Mr. Gaga:

„Po operacji kręgosłupa, kiedy byłem właściwie sparaliżowany, nie wiedziałem, czy będę w stanie znowu normalnie chodzić. Rozpocząłem rekonwalescencję. Walka z ograniczeniami była dla mnie najważniejszym doświadczeniem, jeśli chodzi o naukę własnego ciała. To wtedy rozpocząłem rozwijanie swojego języka ruchu, który nazwałem Gaga. Potrzebowałem sposobu, by wyrazić siebie, oraz języka, który poprzez słowa i ruch pozwoli mi udoskonalić interpretację mojej choreografii przez tancerzy”.

Naharin zaczął działać według zasady: „posłuchaj swojego ciała, zanim powiesz mu, co ma robić”, dzięki czemu stał się bardziej świadomy swoich możliwości. Doszedł do wniosku, że ruch ma sprawiać przyjemność, a nie powodować ból i kontuzje. Pomimo zbawiennego działania rehabilitacji i indywidualnych działań Naharina – które później dały początek językowi ruchowemu Gaga – do dnia dzisiejszego choreograf ma problemy z kręgosłupem i podczas prób z Batshevą często leży na podłodze.

Batsheva Dance Company, spektakl DecaDance (Kyr) Ohada Naharina, fot. Maxim Waratt, 

Gaga a praca z wyobraźnią

W języku ruchowym Gaga ważne miejsce zajmuje pojęcie obrazów mentalnych7. Używanie obrazów mentalnych jest głównym elementem wielu metod pracy z ciałem, mających na celu wyleczenie złej postawy, napięć mięśniowych lub innych problemów (do metod tych należą m.in. Body Mind Centering, metoda Feldenkraisa, technika Alexandra). Praca z ciałem przy użyciu obrazów mentalnych występuje również w wielu technikach tanecznych jako element ułatwiający naukę konkretnych sekwencji ruchowych (np. obrotów). U Naharina wykorzystywanie wyobrażeń nabrało zupełnie innego wymiaru. Izraelski choreograf zaczął korzystać z obrazów mentalnych, by pogłębić świadomość ciała w tańcu i kreować ruch. Wykorzystał je również jako czynnik wyzwalający nowe sposoby poruszania się. Obrazowe określenia są bardzo inspirujące. Na zajęcia Gaga często przychodzą ludzie, którzy nie zajmują się ruchem zawodowo. Dla nich improwizacja ruchowa inspirowana hasłami podawanymi przez prowadzącego zajęcia jest bardziej przystępna niż reagowanie na polecenia skonstruowane z terminów tanecznych.


zajęcia GagaPeople z Ohadem Naharinem, fot. Gasi Dagon 

Jak wyglądają zajęcia z Gaga?

Na warsztatach z instruktorami języka ruchowego Gaga byłam kilka razy. Mimo że formuła zajęć jest jedna, za każdym razem odkrywamy w sobie nowe pomysły, nowe możliwości ruchowe. Każde zajęcia prowadzone są w języku angielskim. Możemy wybrać spośród dwóch modułów: GagaDancers lub GagaPeople. Pierwszy moduł przeznaczony jest dla profesjonalnych tancerzy, natomiast na zajęcia z modułu drugiego może przyjść każdy zainteresowany ruchem, tańcem.

Ponieważ Gaga jest „językiem ruchowym”, posiada własną specyficzną nomenklaturę. Na zajęciach Gaga najczęściej można usłyszeć hasła floating (ang. to float  – pływać, unosić się) oraz shaking (ang. to shake – potrząsać). Poniżej znajdziecie przykładowe polecenia wydawane przez instruktorów podczas zajęć z Gaga:

lose yourself in the shaking, have fun (zatrać się w trzęsieniu, baw się tym)
,

become spaghetti in boiling water (zacznij poruszać się jak spaghetti we wrzącej wodzie)

,

feel your blood moving through your body (poczuj poruszającą się w twoim ciele krew).

Ważne wskazówki, z którymi należy zapoznać się przed pierwszymi zajęciami Gaga, umieszczone są na drzwiach sali prób oraz na oficjalnej stronie internetowej GagaPeople:

Nigdy nie przestawaj się poruszać! Zajęcia są długą sesją, podczas której podejmujemy się w ruchu różnych zadań. Słuchamy instrukcji i do jednego zadania ruchowego dodajemy kolejne. Jeżeli poczujesz się zmęczony – zwolnij do 20% swoich możliwości. Nie zatrzymuj się, żeby nie stracić jakości, które do tej pory pojawiły się w twoim ciele.

Słuchaj swojego ciała! Staraj się delikatnie wprowadzać kolejne zadania i bądź świadom tego, co się dzieje w tobie, twoich możliwości i ograniczeń. Nie próbuj robić czegoś na siłę – szukaj jakości w ruchu oraz wrażeń, które chcesz osiągnąć. Eksploruj miejsca, w których odczuwasz przyjemność, i staraj się unikać tych, w których pojawia się ból.

Bądź świadomy tego, co dzieje się dookoła ciebie! Rozglądaj się po sali, inspiruj się ruchem prowadzącego i innych uczestników. Zwróć uwagę na przestrzeń, w jakiej się poruszają oraz na interakcje, jakie mogą ze sobą mieć.

Ćwicz w ciszy! Jedyną osobą, która się odzywa, jest wydający kolejne polecenia prowadzący. Czasami instruktor może poprosić cię o wydanie jakiegoś konkretnego dźwięku, zaśmiania się lub wypowiedzenia słowa.

Zajęcia rozpoczynają się punktualnie. Spóźnialscy nie będą wpuszczani na salę. Pracujemy boso! Bez butów.

Kolejnym ważnym aspektem podczas pracy na zajęciach Gaga są zasłonięte lustra. Uczestnicy warsztatów powinni rozwijać i nabierać większej świadomości ruchu i własnego ciała. Taniec przed lustrem jest bardzo ograniczający. Tancerze skupiają się wtedy bardziej na samym wyglądzie niż na genezie ruchu. Kontrolowanie w lustrze tego, jak się wygląda, jest sprzeczne z założeniami Gaga. Osoby pracujące z ciałem powinny być świadome tego, co wykonują, które mięśnie pracują podczas ruchu, skąd i dlaczego rozpoczął się ruch, jaki jest jego kierunek, cel i przepływ. Jak twierdzi Naharin: „the mirrors spoil the soul” (lustra psują duszę).

Gaga jest treningiem bezpiecznym, ponieważ polega na słuchaniu własnego ciała, a posługiwanie się obrazami mentalnymi pozwala każdemu na rozwijanie się w indywidualny sposób. Jeśli zobaczycie kiedyś, że w waszym mieście będą odbywać się warsztaty Gaga, koniecznie się na nie wybierzcie. Nie pożałujecie!

A jeżeli zaciekawiła was postać Ohada Naharina i chcielibyście dowiedzieć się więcej na temat jego twórczości, zespołu Batsheva Dance Company, z którym pracuje, oraz języka ruchowego Gaga, to koniecznie zobaczcie film Mr. Gaga!

 Batsheva Dance Company, spektakl Last work (Ostatnie dzieło) Ohada Naharin, Brooklyn Academy of Music, luty 2018, fot. Ian Douglas (dla „The New York Times”)

Ciekawe materiały, które znajdziecie w internecie:

  1. https://www.gagapeople.com/en/ – oficjalna strona GagaPeople.
  2. https://www.youtube.com/watch?v=7v6tY_u-Mls „Echad Mi Yodea” z DecaDance choreografia: Ohad Naharin, wykonanie: Batsheva Dance Company the Young Ensemble.
  3. https://www.youtube.com/watch?v=oLz09Splpf8 – fragment lekcji Gaga z Ohadem Naharinem
  4. https://www.youtube.com/watch?v=OGPG1QL1vJc – Ohad Naharin opowiada o Gaga
  5. https://www.youtube.com/watch?v=AtjETe3e92c – Natalie Portman i Ohad Naharin opowiadają o filmie Mr. Gaga.

Źródła:
1. Zob. http://gagapeople.com/english/ohad-naharin/ (tłum. M Sawicka).
2. Zob. http://en.m.wikipedia.org/wiki/Ohad_Naharin (tłum. M. Sawicka).
3. Mr. Gaga, reż. T. Heymann, Holandia-Niemcy-Szwecja-Izrael 2015.
4. Wypowiedź Tzofii Naharin, matki Naharina w filmie Mr. Gaga.
5. Film Mr. Gaga.
6. Artykuł na stronie Tomera Heymanna, reżysera filmu Mr. Gagahttp://tomerheymann.com/he/film/out-of-focus/press/out-of-focus-a-documentary-on-ohad-naharin/index.html (tłum. M. Sawicka),
7. Zob. E.N. Franklin, Świadomość ciała – wykorzystanie obrazów mentalnych w pedagogice ruchu, Warszawa 2015, s. 23–27.
8. Część poleceń pochodzi z blogowego artykułu Michaela J. Morrisa Thoughts of Batsheva and Gaga, 11 II 2009: http://morrismichaelj.wordpress.com/2009/02/11/thoughts-on-batsheva-and-gaga/.
9. Zob. http://gagapeople.com/english/about-gaga/work-instructions (tłum. M. Sawicka)

Nasza misja

V mag to wartościowe treści o diecie roślinnej, zero waste i szeroko pojętym świadomym życiu. Rozmawiamy z inspirującymi osobami i dzielimy swoimi przemyśleniami. Chcemy przekonać Cię, że da się znaleźć złoty środek między codzienną gonitwą a życiem zgodnym z naturą. Poszukajmy go razem!