fbpx

Wszystko o zmyśle węchu

Pewnie mieliście kiedyś sytuację (zgaduję, że nie raz), kiedy nagle, będąc na zewnątrz, poczuliście delikatny, unoszący się w powietrzu aromat, który natychmiast przeniósł was wspomnieniami w odległe miejsce, w konkretną sytuację, o której już dawno zapomnieliście i pewnie nigdy nie wrócilibyście do niej w myślach. Fascynujące uczucie, prawda? Za to wszystko odpowiedzialny jest jeden z pięciu naszych zmysłów, czyli właśnie węch.

Węch, czyli powonienie – działanie

Węch jest jednym z dwóch (zaraz obok smaku) zmysłów chemicznych. Jego główną funkcją jest wykrywanie zapachu, jego ocena, identyfikacja, zapamiętanie oraz, co ważne, nadawanie mu odpowiedniego zabarwienia emocjonalnego. To właśnie dzięki tym cechom jesteśmy tak mocno przywiązani do konkretnych aromatów, które mogą się nam kojarzyć zarówno dobrze, jak i źle – w zależności od momentu, w którym dany zapach się pojawił w naszym życiu.

Człowiek rozróżnia kilka tysięcy zapachów. Ciekawostką może być fakt, że nasz próg węchu jest wyższy niż u zwierząt, jednak, w przeciwieństwie do nich, nie wyczuwamy świadomie wielu zapachów, które w ich świecie mają ogromne znaczenie, na przykład feromonów.

Jak, w dużym uproszczeniu, funkcjonuje zmysł węchu i jak zapachy docierają do naszego mózgu? Wszystko zaczyna się oczywiście od nosa, gdzie znajdują się odpowiednie receptory węchowe – jest ich od 40 do 50 milionów! Każdy z nich posiada pewną liczbę rzęsek, które pod wpływem docierających do nich substancji lotnych (czyli naszych aromatów), zostają pobudzone. Tutaj rozpoczyna się szereg reakcji biochemicznych, w rezultacie prowadzący do powstania impulsów elektrycznych docierających bezpośrednio do mózgu, a konkretniej do kory węchowej, znajdującej się tuż nad nosem.

Pod względem fizycznym zapachy to malutkie cząsteczki składające się z kilku do kilkudziesięciu atomów węgla. To nie atomy decydują jednak o konkretnym zapachu, lecz ich układ przestrzenny. Zatem cząsteczki o tej samej liczbie atomów, ale różnej budowie przestrzennej będą odbierane przez nas jako zgoła odmienne zapachy.

Odczuwanie zapachów

Zmysł węchu odgrywa w naszym życiu istotną rolę. Przede wszystkim wywołuje pozytywne bądź negatywne emocje. W codziennym życiu węch ostrzega nas przed niebezpiecznymi substancjami w naszym otoczeniu, ma również istotny wpływ na postrzeganie wrażeń smakowych, wpływa na wydzielanie śliny, soku żołądkowego, bierze udział w samokontroli higieny. Niezwykle ciekawy jest fakt, że zmysł powonienia jest również pośrednim doradcą, jeśli chodzi o wybór odpowiedniego partnera. Dodatkowo konkretne zapachy mogą również stymulować nasze libido.

Na to, jak mocno odczuwamy zapachy, wpływa też miejsce, w którym mieszkamy. Smog, spaliny czy dym tytoniowy znacząco oddziałują na odbiór danego aromatu. Ważną rolę odgrywa też temperatura – im bardziej rozgrzane powietrze, tym szybszy jest ruch cząsteczek i tym szybsze rozprzestrzenianie się zapachów. Jeżeli jednocześnie wilgotność powietrza jest przy tym dość duża, to już mamy gotową odpowiedź, dlaczego np. perfumy albo aromatyczne olejki kupione podczas urlopu w gorącym kraju pachniały znacznie bardziej nęcąco i intensywniej niż po przywiezieniu ich ze sobą do Polski. W niskiej temperaturze zapach „stoi” i zdecydowanie ciężej jest mu odpowiednio się rozwinąć.

Skoro mowa o perfumach, pewnie nie raz zauważyliście, że dany kosmetyk pachnie inaczej na waszej skórze, a inaczej na skórze innych osób. Wpływ na to może mieć wiele czynników, takich jak dieta, hormony, stosowane leki, uprawianie sportu. Wszystko to ma związek z odczynem pH na naszej skórze, który, mimo że o podobnym poziomie u wszystkich, to jednak ciągle charakteryzujący się niepowtarzalnością i unikatowością. Stąd też inne odczucia zapachowe i różnice na przykład w intensywności danych perfum. 

Tworzenie się zmysłu węchu

Według badań amerykańskiego profesora Stevena D. Mungera nasze preferencje zapachowe kształtują się już w łonie matki. Dziecko, będąc jeszcze w brzuchu, połyka otaczający go płyn owodniowy, w którym zawarte są wszystkie lotne substancje pochodzące z produktów, które przyszła mama spożywa. Zaraz po urodzeniu rola węchu u noworodka również odgrywa bardzo ważną rolę – pozwala rozpoznać mamę oraz bierze udział w inicjowaniu odruchu ssania.

Kobiety vs mężczyźni – różnice w odczuciu zapachu

Neurobiolog Leslie Vosshall z The Rockefeller University w Nowym Jorku przeprowadził bardzo ciekawe badania. Wynika z nich, że mężczyźni i kobiety posiadają taką samą liczbę receptorów węchu – około, uwaga, 7 milionów! Różnica tkwi we wrażliwości na zapachy – panowie mają ją raczej na stałym, niezmiennym poziomie, podczas gdy u kobiet znacząco zmienia się ona w zależności od stężenia konkretnych hormonów we krwi (podczas owulacji wrażliwość ta jest znacznie wyższa, natomiast mocno spada podczas menstruacji). Dlaczego? Z pewnością można to wytłumaczyć ewolucją. W czasie jajeczkowania kobieta, bardziej lub mniej świadomie, szuka potencjalnego ojca dla swojego potomstwa. W czasie miesiączki, gdy zapłodnienie jest bardzo mało prawdopodobne, zapachy wydzielane przez mężczyzn stają się dla niej mało istotne.

Jako ciekawostkę można też dodać, że zapachowi eksperci (bazując na wynikach licznych badań) radzą, by nie kupować perfum, gdy nie jesteśmy w zbyt dobrym humorze. Dlaczego? Nasza wrażliwość węchowa znacząco spada pod wpływem wydzielania się kortyzolu, czyli hormonu stresu (tutaj nie ma już żadnych różnic, jeśli chodzi o obie płcie).

Zmysł węchu a intymność

Jak już wspomniałam, zmysł powonienia w znaczącym stopniu oddziałuje na nasze libido. W 2013 roku naukowe czasopismo „Biological Psychology” opublikowało artykuł, w którym szeroko omówiono wyniki badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych na wielu mężczyznach, którzy urodzili się z brakiem owego zmysłu (o problemach z tym związanych za chwilę). Udowodniono, iż brak węchu sprawił, że mężczyźni ci mieli ogromny problem ze znalezieniem odpowiedniej partnerki, a w porównaniu ze zdrowymi jednostkami mieli też cztery razy mniej partnerek seksualnych.

W 2018 roku niemieccy naukowcy przebadali zmysł węchu na ponad 70 zdrowych dorosłych osobach, pytając jednocześnie o ich życie seksualne. W podsumowaniu okazało się, że im bardziej wrażliwe mamy powonienie, tym bardziej lubimy nasze życie seksualne. Czuły węch sprawia, że wszelkie doznania erotyczne odbieramy znacznie mocniej i traktujemy je jako bardziej przyjemne.

A które zapachy są uznawane za zmysłowe i pobudzające libido? Zdecydowanie znane od wieków jaśmin, gardenia, ylang-ylang oraz wanilia – wszystkie zawierają związki chemiczne, które naturalnie występują w naszych wydzielinach ciała. Dodatkowo, aromat drzewa sandałowego, mocno oddziałuje na układ nerwowy, podnosząc temperaturę ciała.

Zaburzenia węchu

Zaburzenie węchu (tzw. dysomia) może znacząco wpływać na jakość naszego życia. Jego osłabienie (nie mówiąc już o całkowitej utracie) powoduje utratę przyjemności z jedzenia, spadek apetytu czy, wspomniane już wcześniej, kłopoty z libido. Długotrwałe problemy związane z powonieniem mogą prowadzić wręcz do stanów depresyjnych. Całkowitą utratę węchu nazywamy ansomią.

Zaburzenia węchu mające początek w dzieciństwie w wieku dorosłym mogą również predysponować do zaburzeń emocjonalnych.

Idiopatyczne (czyli bez jasno określonej przyczyny) osłabienie węchu może być wczesnym objawem choroby Parkinsona czy Alzheimera. Metoda leczenia zaburzeń węchu jest ściśle związana z przyczyną ich powstania i, niestety, na dzień dzisiejszy, wielu przypadkach medycyna wciąż bywa bezsilna.

Marketing sensoryczny

Zapewne nieraz słyszeliście o „zapachowych sztuczkach”, na które starają złapać nas sprzedawcy podczas zakupów, i – pomimo że doskonale zdajemy sobie z tego sprawę – niejednokrotnie dajemy się zwieść naszym zmysłom. Powstała nawet specjalna dziedzina marketingu, zwana marketingiem sensorycznym, która uczy sprzedawców, jak nami manipulować za pomocą zmysłów i kreować skojarzenia oraz reakcje, mające na celu podnosić świadomość firmy oraz przywiązywać nas do marki na głębszym, emocjonalnym poziomie. 

Marketing zapachowy to tzw. aromamarketing – polega on na aromatyzowaniu pomieszczeń sklepów lub biur w celu wykreowania pozytywnej i przyjemnej atmosfery w miejscu sprzedaży. Istotnym elementem w tym rodzaju marketingu jest zapach rozpoznawczy, czyli taki, który odczuwamy już po chwili od wejścia do danego pomieszczenia i jesteśmy w stanie go zidentyfikować jeszcze długo po opuszczeniu lokalu.

Jak wykazują liczne badania marketingowe, aż 65% odbiorców lepiej zapamiętuje firmę po miłym zapachu niż na przykład po obserwowanych obrazach.

Podsumowanie

Węch ciągle pozostaje najbardziej tajemniczym ze zmysłów, choć od lat prowadzi się na jego temat wiele badań. Zmysł powonienia jest niemal tak wrażliwy jak zmysł wzroku. Nie bez powodu liczba genów kodujących receptory węchowe stanowi blisko 2% całego genomu człowieka (odkrycie to zostało uhonorowane Nagrodą Nobla w 1991 roku). Prawidłowo funkcjonujący zmysł węchu ma ogromne znacznie nie tylko dla naszej jakości życia, ale też i bezpieczeństwa. Bardzo ważna jest zatem jego obserwacja i wizyta u specjalisty natychmiast, gdy pojawią się jakiekolwiek problemy.

Bibliografia:
T. Nęcki, Węch, czyli powonienie – jak działa?, https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-nerwowy/wech-czyli-powonienie-jak-dziala-aa-qJd1-WA1b-3qQe.html
H. Sienkiewicz-Jarosz, Zmysł węchu – fizjologia i patologia,  https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/013/540/original/6-10.pdf?1477050218
Ludzki zmysł węchu silniejszy niż sądzono, http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C414246%2Cludzki-zmysl-wechu-silniejszy-niz-sadzono.html
E. Potargowicz, Węch – niedoceniany zmysł człowiekahttp://www.phmd.pl/api/files/view/2720.pdf
A. Wojciechowska, Zmysł węchuhttp://www.neurosensorek.pl/zmysl-wechu/stymulacja-wechowa/

Nasza misja

V mag to wartościowe treści o diecie roślinnej, zero waste i szeroko pojętym świadomym życiu. Rozmawiamy z inspirującymi osobami i dzielimy swoimi przemyśleniami. Chcemy przekonać Cię, że da się znaleźć złoty środek między codzienną gonitwą a życiem zgodnym z naturą. Poszukajmy go razem!